Hoe de Rotterdamse haven realtime inzicht krijgt in scheepvaartemissies

De Rotterdamse haven(Verwijst naar een externe website) is de grootste haven van Europa en speelt een cruciale rol in de energietransitie. Via het havenbedrijf wordt gestuurd op verduurzaming, waaronder de reductie van emissie door scheepvaart.

De Rotterdamse haven produceert dagelijks enorme hoeveelheden data: van elk schip wordt elke drie seconden een positiebericht ontvangen. Martijn Bos, data scientist bij ilionx, vertelt: “We stonden voor de uitdaging om van deze berg aan ruwe data werkbare inzichten te maken. Daarbij moest het model niet alleen nauwkeurig zijn, maar ook aansluiten bij de landelijke methodiek van TNO én flexibel genoeg zijn voor toekomstscenario’s met alternatieve brandstoffen.”

Om scheepvaartemissies nauwkeurig en actueel in beeld te brengen, ontwikkelde het team samen met ilionx een schaalbaar model dat dagelijks miljarden AIS-berichten verwerkt. Martijn: “Deze berichten, afkomstig van schepen binnen zestig kilometer rond de haven, leverden veel ruwe data op. Daarom kozen we voor het Databricks-platform binnen Microsoft Azure, dat uitblinkt in dataverwerking en het ondersteunen van schaalbare datamodellen. We gebruikten een medaillonarchitectuur: in de ‘bronze’-laag slaan we data op. In ‘silver’ worden deze samengevoegd tot “tracks”: vaarroutes die snelheid, locatie en duur behouden. In de ‘gold’-laag voegen we gegevens als scheepstype, ligplaats en emissiefactoren toe. Zo ontstaat bruikbare data voor analyse, rapportage en beleidsvorming.”

De ontwikkeling van dit platform vroeg om intensieve samenwerking tussen data engineers en data scientists. “Engineers richtten de infrastructuur in, terwijl data scientists toezagen op de kwaliteit en reproduceerbaarheid van de emissieberekeningen. Daarbij werd gewerkt volgens de methodiek van TNO, verantwoordelijk voor de landelijke emissieramingen. Het model is flexibel opgezet, zodat ook scenario’s zoals alternatieve brandstoffen of walstroomberekeningen eenvoudig doorgerekend kunnen worden,” vult Martijn aan. 

De verrijkte data is beschikbaar via interactieve dashboards voor de afdeling Environmental Management. Martijn: “Zij gebruiken deze om emissies te monitoren én om de impact van maatregelen zoals walstroom of snelheidsbeperkingen te beoordelen en onderbouwd beleid te voeren.”

Dagelijks ontvangt de Rotterdamse haven nu geüpdatete cijfers over uitstoot, zichtbaar in dashboards voor beleidsadviseurs. Martijn: “Daardoor kan de haven voortaan ook tussentijds bijsturen in plaats van enkel op jaarbasis. Een belangrijk inzicht: een groot deel van de uitstoot komt van stilliggende schepen. Dankzij de inzet van hoogwaardige dataverwerking is het emissiemodel van de Rotterdamse haven inmiddels dertig procent nauwkeuriger dan voorheen. Dit verbeterde inzicht maakt het mogelijk om beleid scherper en effectiever in te richten, bijvoorbeeld door walstroomvoorzieningen specifiek daar in te zetten waar de meeste uitstoot van stilliggende schepen plaatsvindt. Daardoor is walstroom veel effectiever dan snelheidsbeperkingen. Deze inzichten hebben geleid tot concrete maatregelen, zoals walstroomverplichtingen.” Bovendien beschikken beleidsmakers via realtime dashboards dagelijks over actuele emissiegegevens. Martijn: “Dat zorgt voor betere sturing gedurende het jaar en nauwkeurige onderbouwing bij rapportages en besluitvorming.”

Er wordt gewerkt aan een verbeterde samenwerking met TNO en andere partijen om te zorgen voor eenduidige scheepsdata. “Ook is er de wens om gebruikers zelf scenario’s te laten doorrekenen in het dashboard. Zo groeit het model mee met de ambities van een duurzame haven,” sluit Martijn af.