hoe Defensie de basis legde voor een API-gedreven organisatie

Het Ministerie van Defensie(Verwijst naar een externe website) beschermt Nederland en zijn bondgenoten en draagt bij aan internationale vrede en veiligheid. De organisatie telt tienduizenden militaire en burgermedewerkers en beheert een complex IT-landschap van honderden systemen en applicaties. Digitale transformatie en veilige data-uitwisseling zijn daarin steeds belangrijker.

Binnen Defensie wordt decennialang data uitgewisseld tussen systemen. Daarbij zijn in de praktijk verschillende integratieaanpakken ontstaan. “Elke afdeling gaf integraties op een eigen manier vorm, waardoor een divers landschap van technische koppelingen ontstond. Dit benadrukte de waarde van een meer centrale en herbruikbare aanpak,’’ vertelt Rik Gerrits, Hoofd Software Ontwikkeling bij Defensie. Hij zag een kans: "Met API-management creëer je een marktplaats waar ontwikkelaars met een paar klikken een koppeling selecteren en direct kunnen gebruiken. Als we dat centraal inrichten, versnellen we de hele Defensieorganisatie."

Maar Defensie is geen doorsnee organisatie. Met honderden systemen, strenge veiligheidseisen en een eigen militaire werkwijze is invoering een complexe opgave. Hoe zorg je voor governance zonder innovatie te remmen? Hoe vertaal je generieke API-standaarden naar de specifieke realiteit van een defensieomgeving, inclusief wapensystemen en geclassificeerde processen? En hoe zorg je dat zo'n plan breed landt, van de IT-afdeling tot de operationele eenheden? Om die vragen te beantwoorden zocht Defensie een betrouwbare partner.

Na een marktverkenning, waarbij Defensie via een roundtable met meerdere marktpartijen in gesprek ging, koos de organisatie voor ilionx als partner. Rik: “Hun voorstel was het sterkst: het bevatte een uitgewerkte aanpak voor de invoering van API-management bij Defensie.” ilionx paste de Integratie Transformatie Kompas (ITK)-methodiek toe: een iteratief werkproces van workshops waarbij architecten, businessvertegenwoordigers en ontwikkelaars gezamenlijk aan tafel zitten. Niet één groot projectplan vooraf, maar stap voor stap naar inzicht.

Rik vertelt: “In vijf thematische workshops werkten we samen aan concrete vraagstukken: hoe richt je de governance in, wat zijn de technische kaders, welke functionaliteiten heeft Defensie nodig en hoe verkoop je dit verhaal intern? De workshop over governance vond ik het belangrijkst. Je wil aanbodgedreven werken en dan moet je voorkomen dat het een onwenselijke mix wordt van verschillende stijlen en kwaliteitsniveaus. Je wilt één lijn.”

Tijdens de workshops bleek dat Rik naast API-management ook een bredere ambitie had: een volledige Enterprise Integration Service, waarbij API-management slechts een onderdeel van een heel ecosysteem zou zijn. Toen hij zijn eigen praatplaat naast die van ilionx legde, klikte het. Rik: “We zagen meteen waar we elkaar versterkten. ilionx nam ideeën van ons over, wij van hen. Dat was het mooiste moment van het hele proces.” ilionx ging aan de slag met de uitwerking van alle ideeën en in februari 2025 lag het Plan van Aanpak op tafel.

Het Plan van Aanpak geeft Defensie een concrete routekaart voor de invoering van API-management. Er staat in welke stappen wanneer gezet moeten worden, wie verantwoordelijk is voor welk onderdeel en hoe de organisatie stap voor stap toewerkt naar een model waarbij ontwikkelaars zelfstandig koppelingen kunnen vinden, selecteren en gebruiken.

Dat het plan breed gedragen wordt, is geen toeval. Rik: “Doordat architecten, informatiemanagers en ontwikkelaars alle workshops samen doorliepen en meeschreven aan het eindresultaat, hoeft niemand achteraf te worden overtuigd.” Voor Rik bracht dat een grote meerwaarde: “Als je het via het normale projectproces doet, speelt de voorbereiding zich allemaal af bij informatiemanagement. Nu is er een plan tot stand gekomen met een heleboel disciplines tegelijkertijd. Iedereen heeft nu al een heel goed beeld van hoe het er uiteindelijk uit moet gaan zien en het vertrouwen dat ons dit gaat lukken."

De volgende stap is de daadwerkelijke invoering van API-management. Die pakt Defensie zelfstandig op. Maar daar blijft het niet bij als het aan Rik ligt: “API-management is het startpunt. Maar de ambitie is groter: we bouwen toe naar één centrale integratielaag voor de hele defensieorganisatie."